Gorchmynion Mapiau Diffiniol

5 Y prif bwyntiau y mae’n rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol neu Arolygydd eu hystyried wrth benderfynu ar orchmynion a wnaed o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981.

Adran 53 (Gorchmynion addasu)

5.1 Cedwir y map a’r datganiad diffiniol ar gyfer ardal gan Awdurdod y Priffyrdd ac mae’n cadw cofnod o lwybrau troed, llwybrau ceffyl a chilffyrdd sy’n agored i bob traffig a ffyrdd a ddefnyddir fel llwybrau cyhoeddus cyfredol.

5.2 Mae adran 53 y Ddeddf yn diweddaru’r map a’r datganiad diffiniol drwy:

• ychwanegu unrhyw rai o’r mathau hyn o hawliau tramwy nad ydynt wedi’u cynnwys;
• newid y statws a gofnodwyd eisoes ar gyfer hawl tramwy;
• dileu unrhyw ffordd y gellir profi nad yw’n hawl tramwy; a
• newid manylion eraill y map neu’r datganiad.

Y cwestiynau a fydd yn effeithio ar y penderfyniad

5.3 Yr unig bethau i’w ystyried yw pa un a yw’r llwybr yn bodoli ai peidio ac, os yw’n bodoli, ei gyfeiriad a’i statws. Nid yw cwestiynau megis effeithiau ei ddefnydd ar eiddo gerllaw yn berthnasol. Mae gan awdurdodau bwerau eraill i ddelio â phroblemau o’r math hwn.

5.4 I gadarnhau gorchymyn, mae’n rhaid i’r arolygydd fod yn siwr fod y gorchymyn yn dangos ac yn disgrifio hawliau tramwy’r cyhoedd sy’n bodoli. Os nad yw’r gorchymyn yn gwneud hyn, gall ef neu hi addasu (newid) y gorchymyn.

5.5 Wrth wneud penderfyniad, dim ond ffeithiau’r ffordd yn seiliedig ar y dystiolaeth a gyflwynwyd y mae’r arolygydd yn eu hystyried. Nid yw’n ystyried yr hyn yr hoffai’r cyngor, nac unrhyw un arall i’r sefyllfa fod. Ni ellir defnyddio adran 53 i newid y map a’r datganiad diffiniol i ddangos dim ond y llwybrau y byddai pobl yn hoffi eu cael.

5.6 Unwaith y bydd hawliau tramwy cyhoeddus wedi’u creu, maent yn parhau oni bai eu bod wedi’u cau gan orchymyn. Felly, lle mae tystiolaeth hanesyddol yn profi bod hawl tramwy cyhoeddus wedi’i chreu peth amser yn ôl, neu nad yw’n dderbyniol mwyach.

Y mathau o dystiolaeth a allai fod yn berthnasol

5.7 Mae dau brif fath o dystiolaeth: dogfennau a thystiolaeth y defnyddwyr.

Dogfennau

5.8 Cyflwynir nifer o wahanol fathau o fapiau, cynlluniau a dogfennau eraill fel tystiolaeth er mwyn profi bod hawliau tramwy cyhoeddus yn bodoli neu nad ydynt yn bodoli, neu bod angen diweddaru’r map neu’r datganiad diffiniol mewn rhyw ffordd arall.

5.9 Mae faint y bydd dogfen yn dylanwadu ar benderfyniad gorchymyn yn dibynnu ar pa fath o ddogfen yw hi, pam y’i cynhyrchwyd yn wreiddiol a pha wybodaeth y mae’n ei chynnwys am y llwybr a ddangosir yn y gorchymyn. Nid yw’n beth anarferol i’r ddwy ochr ddadlau bod ystyr wahanol i’r un ddogfen.

5.10 Os byddwch yn cyflwyno dogfen mewn ymchwiliad lleol neu trwy gyfrwng y weithdrefn cynrychioliadau ysgrifenedig, dylech hefyd ddarparu dadl i ddangos i’r arolygydd ei hystyr a’i pherthnasedd i’r penderfyniad. Dylai’r ddogfen fod mor eglur â phosibl. Er enghraifft, byddai gwerth cyfyngedig i lungopi du a gwyn o fap wedi’i godio â lliw, ond ar y llaw arall, byddai llungopi lliw o’r un map gan gynnwys ei allwedd yn fwy defnyddiol.

5.11 Mae nodiadau canllaw Adran yr Amgylchedd ar dystiolaeth ddogfennol yn rhoi mwy o fanylion am y gwahanol fathau o ddogfennau y gallwch eu defnyddio fel tystiolaeth. Mae copïau ar gael o’n swyddfa yng Nghaerdydd (gweler y cyfeiriad ar flaen y llyfryn hwn).

Tystiolaeth defnyddwyr

5.12 Tystiolaeth yw hyn o’r defnydd gwirioneddol o’r llwybr ei hun, yn ategu’r honiad fod perchennog y tir wedi caniatáu i hawl tramwy cyhoeddus gael ei sefydlu dros eu tir.

5.13 Gall tystiolaeth defnyddwyr fod ar ffurf:

• datganiadau ysgrifenedig neu lafar gan dystion; neu
• datganiadau cyfreithiol gan ddefnyddwyr, sy’n rhoi manylion am sut a pha bryd y maent wedi defnyddio’r llwybr neu sut y gwyddant fod hawl tramwy.

Caiff tystion siarad yn yr ymchwiliad ac ateb cwestiynau ynglyn â digwyddiadau yn y gorffennol.

5.14 Bydd tystion yn yr ymchwiliad yn ddefnyddiol i’r arolygydd. Bydd tystiolaeth sydd wedi’i phrofi drwy gyfrwng croesholi yn aml yn bwysicach na thystiolaeth na chyflwynwyd yn y modd hwnnw.

5.15 Gall tystiolaeth defnyddwyr, ac unrhyw dystiolaeth a gyflwynir yn ei herbyn ddisgrifio digwyddiadau sy’n ymddangos fel petaent yn gwrthddweud ei gilydd. Mae arolygwyr yn brofiadol wrth ddelio â’r math hwn o dystiolaeth ac maent yn deall bod atgofion pobl o ddigwyddiadau yn y gorffennol yn debygol o fod yn wahanol. Bydd yr Ysgrifennydd Gwladol neu’r arolygydd yn ystyried yr holl dystiolaeth ac yn asesu’r achosion o blaid ac yn erbyn gorchymyn. Bydd y penderfyniad yn seiliedig ar yr hyn sy’n debygol o fod wedi digwydd.

5.16 Mae nodiadau canllaw Adran yr Amgylchedd ar ‘gyflwyniad tybiedig’ yn egluro cefndir cyfreithiol tystiolaeth defnyddwyr. Mae copïau ar gael o’n swyddfa yng Nghaerdydd (gweler y cyfeiriad ar flaen y llyfryn hwn).

Adran 54 (Gorchymyn ailddosbarthu)

5.17 O dan adran 54, mae’n ddyletswydd ar yr awdurdodau sy’n gyfrifol am baratoi a diweddaru’r map diffiniol i newid statws llwybrau a ddangosir ar hyn o bryd ar y map a’r datganiad diffiniol fel ffordd a ddefnyddiwyd fel llwybr cyhoeddus (RUPP). Yn awr, mae’n rhaid iddynt gael eu dosbarthu fel cilffordd sy’n agored i draffig, llwybr ceffyl neu lwybr troed. Mae hyn er mwyn ei gwneud yn amlwg pa hawliau yn union sydd ar ffyrdd a ddefnyddir fel llwybrau cyhoeddus.

5.18 Bydd yr un cwestiynau a’r mathau o dystiolaeth yn berthnasol i orchmynion ailddosbarthu â gorchmynion addasu (gweler adrannau 5.3 i

5.16). Diben gorchmynion ailddosbarthu yw sicrhau bod y map a’r datganiad diffiniol yn gywir wrth gofnodi pa hawliau sy’n bodoli. Nid yw’r arolygydd yn ystyried a yw’n well newid statws ffordd a ddefnyddir fel llwybr cyhoeddus. Yn syml, bydd yn dilyn y gyfraith ac yn gwneud penderfyniad yn seiliedig ar y dystiolaeth ynglyn â ffordd a statws y llwybr.

5.19 Y prif wahaniaeth rhwng gorchmynion ailddosbarthu ac addasu yw na all yr Ysgrifennydd Gwladol neu arolygydd, ar gyfer gorchmynion ailddosbarthu, benderfynu nad oes hawl tramwy cyhoeddus ar hyd y llwybr. Os oes hawliau ar gyfer ceir a cherbydau eraill, daw’r llwybr yn gilffordd sy’n agored i bob traffig. Fel arall, daw’r llwybr yn awtomatig yn llwybr ceffyl, oni ellir dangos nad yw hawliau’r llwybr ceffyl yn bodoli. Yn yr achos hwn, fe’i dosberthir fel llwybr troed.

5.20 Os nad yw’r awdurdod yn credu bod y llwybr yn bodoli, bydd yn gwneud gorchymyn o dan Adran 53 i’w ddileu oddi ar y map a’r datganiad diffiniol.