Nodiadau canllaw i Arolygwyr sy'n Cynnal Ymchwiliadau i Orchmynion a Chynlluniau Ffyrdd Arbennig

Yr Ymchwiliad (parhad)

Yr Arolygydd yn Cyrraedd yr Ymchwiliad

7.9 Ar ôl gwirio'r trefniadau ffisegol (gweler 3.8 a 3.9 uchod), a gosod ei bapurau a'i fwrdd enw tua 30 munud cyn i'r ymchwiliad agor, dylai'r Arolygydd adael y neuadd er mwyn lleihau'r posibilrwydd y bydd un o'r partïon yn siarad ag ef yn absenoldeb pobl eraill. Dylai'r Arolygydd ddychwelyd mewn da bryd (fel arfer 2-3 munud cyn i'r ymchwiliad agor) i eistedd ac ymbaratoi, ac i ofyn i eraill yn y neuadd gymryd eu seddi, cyn agor yr ymchwiliad yn brydlon ar yr amser penodedig.

Agor yr Ymchwiliad

7.10 Mae'r agoriad fel rheol yn rhoi'r cyfle cyntaf, a fwy na thebyg, y cyfle gorau, i'r Arolygydd osod cywair a chyflymder yr ymchwiliad. Dylid paratoi'r cyhoeddiad agoriadol yn ofalus a'i deilwra i fod yn addas i brofiad a disgwyliadau'r prif bartïon a'r cyhoedd fel ei gilydd. Dylai'r Arolygydd fod yn gadarn, yn fywiog ac yn awdurdodol wrth gyflwyno a dylai anelu at ennyn hyder yn y trafodion, yn arbennig ymhlith y rhai sy'n anghyfarwydd ag ymchwiliadau ac sy'n ofni'r cynnig a gaiff ei ystyried.

7.11 Dylai cyhoeddiad agoriadol yr Arolygydd sydd wedi'i deilwra i'r amgylchiadau gynnwys yr elfennau sylfaenol canlynol, ac ymhelaethu arnynt os bydd angen:

• Enw a chymwysterau'r Arolygydd ac unrhyw Arolygydd Cynorthwyol a/neu Aseswr (gweler Atodiadau Dd a E).
• Cyfeiriad at deitl y cynllun a/neu'r gorchymyn y mae'r ymchwiliad yn ymwneud â hwy.
• Bod yr Arolygydd wedi'i benodi i gynnal yr ymchwiliad gan y Prif Ysgrifennydd Gwladol a/neu'r Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth / Cynulliad Cenedlaethol Cymru, neu ba Ysgrifennydd Gwladol bynnag a restrir ar benodiad yr Arolygydd i wrando'r achos.
• Dylid nodi'r sawl sy'n awyddus i ymddangos yn yr ymchwiliad (gweler 7.12 isod)
• Bod yr ymchwiliad yn angenrheidiol oherwydd y derbyniwyd gwrthwynebiadau i'r cynllun a/neu'r gorchymyn ac ni chawsant eu tynnu yn ôl.
• Bydd yr Arolygydd yn gwrando ar bob gwrthwynebiad a chynrychioliad perthnasol o fewn ei ddisgresiwn (gweler 2.6 uchod).
•   Bydd yr Arolygydd yn cyflwyno i'r Ysgrifennydd Gwladol / Cynulliad Cenedlaethol Cymru adroddiad ar hanfod y dystiolaeth a'r cyflwyniadau a glywyd yn yr ymchwiliad, a'r cynrychioliadau ysgrifenedig a dderbyniwyd, ynghyd â'i gasgliadau a'i argymhellion.
• Bydd yr Ysgrifennydd Gwladol / Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn ystyried adroddiad yr Arolygydd ynghyd â'r gwrthwynebiadau ysgrifenedig a dderbyniwyd ac yna bydd yn cyhoeddi penderfyniad ar y mater sy'n destun yr ymchwiliad.
• Ni all yr Arolygydd benderfynu ar bwyntiau cyfreithiol ond gall gynnwys yn yr adroddiad hanfod unrhyw gyflwyniadau cyfreithiol a wneir.
• Nid yw polisïau'r Llywodraeth, a methodolegau, safonau dylunio, tybiaethau economaidd a rhagolygon twf traffig a fabwysiadwyd gan y Llywodraeth yn faterion y bydd pobl yn dadlau yn eu cylch yn yr ymchwiliad, ond efallai bod eu cymhwyso i'r cynigion yn berthnasol (gweler 6.2-6.7 uchod).
• Na all yr Arolygydd ymdrin â'r gwaith o asesu iawndal a ddaw yn fater i'w drafod rhwng partïon neu, os na ellir dod i gytundeb, i'w bennu gan y Tribiwnlys Tir - os cadarnheir y cynllun a/neu'r gorchymyn yn y pen draw.
• Amlinelliad o'r weithdrefn i'w mabwysiadu (gweler Atodiadau D ac E), gan gyfeirio at unrhyw faterion gweithdrefnol y cytunwyd arnynt yn y cyfarfod cyn yr ymchwiliad (gweler 7.31 isod). Yn ogystal, amlinelliad o'r system rifo sydd i'w mabwysiadu ar gyfer dogfennau'r ymchwiliad (gweler Atodiad K).
• Datganiad i'r perwyl bod yr Arolygydd eisoes wedi archwilio'r safle a/neu lwybr y cynnig ar ei ben ei hun (i'r graddau y gallai wneud hynny heb fentro ar dir preifat), ac os bydd o'r farn bod angen hynny neu os bydd unrhyw barti i'r ymchwiliad yn gwneud cais am hynny, y bydd yn archwilio'r safle neu'r llwybr yn ystod yr ymchwiliad neu ar ddiwedd yr ymchwiliad, yng nghwmni cynrychiolwyr yr hyrwyddwyr, y gwrthwynebwyr a/neu bartïon eraill â diddordeb.
• Cais i'r hyrwyddwyr eu bod yn sicrhau bod yr holl gynlluniau perthnasol wedi'u harddangos yn gyhoeddus a'u bod yn cadw llyfrgell yn ystod yr ymchwiliad lle y bydd o leiaf un copi o bob dogfen ymchwiliad berthnasol (gan gynnwys pob prawf o dystiolaeth, datganiad ysgrifenedig a llythyr a dderbyniwyd) ar gael i'r cyhoedd graffu arnynt. (Ar gyfer ymchwiliadau mwy o faint, bydd y trefniadau hyn wedi cael eu gwneud yn y cyfarfod cyn yr ymchwiliad lle y bydd y Swyddog Rhaglen neu lyfrgellydd wedi'i benodi i fod yn gyfrifol am gadw llyfrgell yr ymchwiliad).
• Esboniad o rôl y Swyddog Rhaglen, yr Arolygydd Cynorthwyol a'r Aseswr, os penodwyd unrhyw rai, a nodyn yn atgoffa mai'r partïon sy'n gyfrifol am gadw mewn cysylltiad â'r Swyddog Rhaglen.
• Cyfeiriad at y cyfarfod (neu'r cyfarfodydd) cyn yr ymchwiliad os cynhaliwyd un.
• Y sefyllfa o ran ceisiadau am gostau yn yr ymchwiliadau hynny y mae'n briodol gwneud cyhoeddiad - gweler paragraffau 7.140-7.141 isod.
• Cais i'r awdurdod hyrwyddo gadarnhau y cydymffurfiwyd â'r holl drefniadau statudol priodol.
• Cais i bawb sy'n bresennol lofnodi'r gofrestr bresenoldeb ar bob diwrnod y byddant yn bresennol (gweler 7.155 isod).
• Manylion unrhyw faterion domestig megis seibiannau yn y bore a'r prynhawn, cinio, amseroedd eistedd ac unrhyw gyhoeddiadau iechyd a diogelwch.

7.12 Yn gynnar yn y trafodion, dylai'r Arolygydd wneud nodyn o'r sawl sy'n awyddus i ymddangos (h.y. Gwneud Ymddangosiad ). Os bydd nifer fawr yn awyddus i wneud hynny, dylai'r Arolygydd wneud nodyn o'r prif bartïon a gwahodd y gweddill i roi eu henwau, eu cyfeiriadau a'u rhifau ffôn gydag arwydd o'u diddordeb, i'r Swyddog Rhaglen a nodi y cânt eu cyflwyno i'r ymchwiliad pan fyddant yn ymddangos.

7.13 Fel rheol, cynhelir sesiynau rhwng dydd Mawrth a dydd Gwener. Yr amseroedd eistedd arferol yw 10.00 i 1.00 a 2.00 i 5.00, gyda seibiannau byr (10-15 munud) ganol y bore a chanol y prynhawn, fel y bo'n briodol ac yn gyfleus. Efallai y bydd yn angenrheidiol gorffen yn gynharach ar ddydd Gwener (2.00) i alluogi cyfranogwyr i deithio; os felly, mae'n bosibl y bydd sesiwn fore hwy yn briodol, gan ddechrau ychydig yn gynharach efallai (9.30) heb seibiant cinio, ond gyda seibiant ychydig yn hwy ganol bore (20-30 munud). Gellir amrywio'r amseroedd hyn wrth gwrs yn ôl disgresiwn yr Arolygydd, gan ystyried amgylchiadau'r ymchwiliad ac argaeledd y cyfranogwyr. Fodd bynnag, gall sesiynau maith iawn fod yn flinedig i bawb dan sylw, gan arwain at flinder a'r anallu i ganolbwyntio ar ran yr Arolygydd. Am resymau tebyg, mae'n arferol rhaglennu ymchwiliadau maith fel bod seibiannau o wythnos yn digwydd ar ôl eistedd am 3 i 4 wythnos.