Nodiadau canllaw i Arolygwyr sy'n Cynnal Ymchwiliadau i Orchmynion a Chynlluniau Ffyrdd Arbennig

Yr Ymchwiliad (parhad)

Y Partïon

7.48 Ar wahân i'r hyrwyddwyr, mae'n bosibl y bydd llawer o bartïon gwahanol yn cyflwyno amrywiaeth o fuddiannau a safbwyntiau gwahanol mewn ymchwiliad. Bydd partïon o'r fath fel rheol yn dod o fewn un o'r tri chategori sylfaenol canlynol:

• Y rhai sy'n cefnogi'r cynnig.
• Y rhai sy'n ei wrthwynebu, gan gynnwys y rhai sydd, wrth wneud hynny, yn cyflwyno un neu fwy o gynigion amgen y credant eu bod yn well na'r un sy'n destun yr ymchwiliad.
• Y rhai, a elwir yn wrthwrthwynebwyr, sy'n gwrthwynebu cynigion amgen o'r fath.

Trefn Digwyddiadau Arferol

7.49 Mae'r drefn arferol ar gyfer unrhyw achos a gyflwynir gan eiriolwr gydag un tyst yn cynnwys:

1. Datganiad agoriadol gan yr eiriolwr.
2. Prif dystiolaeth y tyst (sydd fel rheol yn cynnwys darllen proflen neu grynodeb o dystiolaeth).
3. Croesholi'r tyst gan bob un o'r partïon sy'n meddu ar yr hawl i wneud hynny, a chan eraill yn ôl disgresiwn yr Arolygydd.
4. Yr eiriolwr yn holi'r tyst am yr eildro.
5. Cwestiynau'r Arolygydd i'r tyst, os oes rhai.
6. Cyflwyniad i gloi gan yr eiriolwr.

7.50 Pan gaiff mwy nag un tyst ei alw, bydd pob un yn dilyn yr un drefn â'r tyst cyntaf (h.y. camau ii - v uchod) cyn i'r eiriolwr wneud ei gyflwyniad i gloi. Efallai na chaiff y cyflwyniad i gloi ei wneud hyd nes y gwrandewir ar achosion y partïon eraill.

Person Heb Gynrychiolaeth

7.51 Pan fydd person heb gynrychiolaeth yn ymddangos, bydd yn gweithredu fel eiriolwr a thyst, ond mae'r un egwyddorion yn berthnasol. I osgoi drysu rhwng ei ddwy rôl, dylid gofyn i'r person roi tystiolaeth ac ateb cwestiynau o fwrdd y tystion. Os yw'r person yn wrthwynebydd, dylid gwneud y datganiad agoriadol a'r datganiad i gloi o fwrdd y gwrthwynebwr a dylid croesholi tystion yr hyrwyddwr o'r safle hwnnw. Os mai dim ond datganiad y mae'r person am ei wneud ac nad yw'n cynnig ei hun i gael ei groesholi, dylid gofyn iddo ei gyflwyno'n ysgrifenedig.