Nodiadau canllaw i Arolygwyr sy'n Cynnal Ymchwiliadau i Orchmynion a Chynlluniau Ffyrdd Arbennig

Ymchwiliad (parhad)

Croesholi

Hawl i Groesholi

7.94  Dim ond i'r prif bartïon (yr hyrwyddwr a'r gwrthwynebwyr statudol) y mae'r Rheolau Gweithdrefn Ymchwiliadau yn rhoi'r hawl i groesholi pobl sy'n rhoi tystiolaeth mewn ymchwiliad. Fel rheol, dylai'r Arolygydd ganiatáu i bartïon anstatudol holi tystion yn yr un modd. Yn y naill achos neu'r llall, dylai'r cwestiynau fod yn briodol, yn berthnasol ac nid yn rhy ailadroddus.

Cyfyngu ar Gyfathrebu rhwng Eiriolwyr a Thystion

7.95  Ni ddylai eiriolwr, ac eithrio â chaniatâd cynrychiolwyr yr ochr wrthwynebol neu'r Arolygydd, gyfathrebu'n uniongyrchol nac yn anuniongyrchol ag unrhyw dyst ynglyn ag achos, p'un a yw'r tyst yn gleient lleyg iddo ai peidio, unwaith y bydd y tyst hwnnw wedi dechrau rhoi tystiolaeth hyd nes bydd y tyst hwnnw wedi gorffen rhoi ei dystiolaeth. Felly, os bydd seibiant (megis i ginio neu dros nos) ar ôl i dyst ddechrau rhoi tystiolaeth, ni fydd y tyst hwnnw, heb ganiatâd, yn gallu cysylltu â'i eiriolwr ynglyn â'i achos. Mae'n arfer da cadw hyn mewn cof wrth benderfynu ar amseru'r seibiannau. Weithiau, mae'n well cael seibiant cynnar yn hytrach na dechrau gwrando ar dystiolaeth gan dyst newydd na fyddai modd iddo orffen rhoi tystiolaeth cyn y seibiant nesaf; neu mae'n synhwyrol parhau am ychydig hwy nag arfer cyn y seibiant nesaf er mwyn i dyst penodol orffen rhoi ei dystiolaeth.

Cyfyngu ar Gefnogwyr

7.96  Nid yw'r Rheolau Gweithdrefn Ymchwiliadau, sy'n awdurdodi'r hyrwyddwr yn ogystal â'r gwrthwynebwyr statudol i groesholi tystion, yn gwahaniaethu rhwng tystion sy'n cefnogi ac yn gwrthwynebu eu hachosion priodol. Dylai'r Arolygydd, er hynny, gyfyngu ar y gwaith o gwestiynu tystion cyfeillgar i'r gwaith o egluro ffeithiau lle bo'r rhain yn berthnasol (gweler 7.56 uchod); nid yw gofyn barn gyfeillgar yn groesholi. Fodd bynnag, dylai'r Arolygydd geisio osgoi atal unrhyw un sydd fel arall yn gyfeillgar rhag croesholi tyst yn anfwriadol ynglyn â rhyw agwedd ar achos y tyst hwnnw a allai gael effaith andwyol ar fuddiannau'r darpar holwr.

Osgoi Croesholi

7.97   Ni all tyst ar gyfer yr hyrwyddwr neu gorff cyhoeddus sy'n ymddangos mewn ymchwiliad osgoi cael ei groesholi ar faterion perthnasol o fewn ei allu neu ei arbenigedd drwy hepgor unrhyw gyfeiriadau atynt yn ei dystiolaeth. Fodd bynnag, gall y tyst ofyn i dyst arall sy'n fwy cymwys i siarad gael ei alw neu ei alw am yr eildro i ateb yn ei le.

Arolygydd yn Ymyrryd

7.98   Dylai'r Arolygydd fod yn barod i ymyrryd, fel sy'n ofynnol o dan y Rheolau, os bydd o'r farn bod y gwaith o holi tystion y Llywodraeth yn dechrau crwydro i faes teilyngdod polisi'r Llywodraeth, gan gynnwys methodolegau a fabwysiadwyd, safonau dylunio a thybiaethau economaidd a bennir yn genedlaethol neu ragolygon o dwf mewn traffig. Nid yw'r rhain yn faterion i'w dadlau mewn ymchwiliadau lleol (gweler 6.3 uchod).

Cyfyngu ar Groesholi

7.99   Mae'n rhaid i'r hyrwyddwyr, neu unrhyw gorff cyhoeddus arall sy'n ymddangos mewn ymchwiliad fod yn barod i sicrhau bod rhywun ar gael i ateb unrhyw gwestiynau perthnasol, a dylid rhoi rhyddid sylweddol i aelodau'r cyhoedd heb gynrychiolwyr o ran y modd y byddant yn mynd ati i ofyn cwestiynau. Fodd bynnag, dylai'r gwaith o groesholi tyst fel rheol fod yn gyfyngedig i gwestiynau perthnasol ar y materion y mae'r tyst hwnnw wedi rhoi tystiolaeth arnynt. Yn ogystal, dylid caniatáu i'r hyrwyddwyr a'r gwrthwynebwyr statudol groesholi aelodau'r cyhoedd sydd wedi rhoi tystiolaeth i'r ymchwiliad. Dylai'r Arolygydd sicrhau na chynhelir unrhyw groesholi mewn ffordd fygythiol neu ymosodol.

7.100   Mae'n bosibl y cwestiynir statws proffesiynol tyst ond nid ei gymeriad, ac ni ellir gorfodi tyst i ateb cwestiwn a fyddai'n argyhuddol. Yn wir, ni ellir gorfodi'r tyst i ateb unrhyw gwestiwn, ond byddai'n fater i'w drafod pe byddai tyst yn gwrthod ateb cwestiwn dilys neu berthnasol.

7.101   Dylai Arolygwyr fod yn ymwybodol y gallai croesholi fod yn gysylltiedig â chais am gostau, na chaiff ei wneud tan ddiwedd yr ymchwiliad. Felly, mae'n rhaid gwrando ar groesholi o'r fath er ei fod o bosibl yn amherthnasol i deilyngdod yr achos.

Gwrthod Ateb Cwestiynau

7.102   Gall tystion wrthod ateb cwestiwn ar y sail y gallai'r ateb eu hargyhuddo hwy neu eu priod; hynny yw, efallai y bydd perygl o gyhuddiad troseddol neu ryw fath o gosb neu fforffediad. Yr Arolygydd fydd yn penderfynu, yng ngoleuni'r amgylchiadau, p'un a oes gan y tyst seiliau rhesymol dros deimlo'n bryderus. Mae'n arfer i'r Llysoedd rybuddio tystion nad ydynt yn rhwymedig i ateb cwestiwn os byddai'r ateb yn eu hargyhuddo, ac mae'n hanfodol i'r Arolygydd ddilyn yr arfer hwn.

Ail-holi

7.103   Diben ail-holi tyst yw galluogi eiriolwr y tyst i egluro pwyntiau am y dystiolaeth a roddwyd eisoes a/neu geisio gwneud iawn am unrhyw argraff anffafriol a grëwyd o ganlyniad i'r croesholi. Ni ddylid caniatáu i eiriolwyr ofyn cwestiynau arweiniol i'w tystion, hynny yw, cwestiynau sy'n awgrymu ateb penodol.

7.104   Ni ddylid cyflwyno mater newydd wrth ail-holi tyst, ond os gwneir hynny, dylid ei drin fel tystiolaeth newydd sy'n atebol i groesholi pellach.